Herken je dat moment? Je bent als mentor net in gesprek met de familie van je cliënt en nog voor je goed en wel je koffie hebt neergezet, merk je het al: dit wordt geen makkelijk gesprek. De sfeer is gespannen, de verwijten vliegen (al dan niet subtiel) over tafel en jij vraagt je af: hoe kan ik hier ooit in vrede mijn werk doen?

Familieleden die bemoeizuchtig, afstandelijk of ronduit vijandig overkomen, kom je als mentor vroeg of laat tegen. Maar wat als ik je vertel dat ‘lastig’ gedrag vaak maar het topje van de ijsberg is? Dat er, diep onder dat gedrag, een verhaal schuilgaat dat alles verklaart?

 “Achter elk gedrag schuilt een verhaal”

In de contextuele benadering — ontwikkeld door Ivan Boszormenyi-Nagy— draait alles om relaties. Niet alleen de zichtbare, maar ook de onzichtbare lijntjes van loyaliteit, rechtvaardigheid en gemis. Als mentor kom je vaak in situaties waar die lijntjes verstoord zijn: een ouder die in de jeugd afwezig was, een kind dat nooit erkenning kreeg, of een broer of zus die zich jarenlang verantwoordelijk heeft gevoeld.

Dat onzichtbare verhaal maakt families complex. En waar jij als mentor in eerste instantie misschien ‘een lastige familie’ ontmoet, ontdek je met de juiste vragen en houding vaak een web van teleurstelling, loyaliteit en gemiste verbindingen.

Wat zegt gedrag jou als je echt luistert?

Neem Fleur, 28 jaar, opgegroeid in een situatie vol instabiliteit, financiële uitbuiting door haar moeder en een netwerk waarin vertrouwen een schaars goed is. Op het moment dat iemand uit haar omgeving voorzichtig benoemt dat haar moeder haar misbruikt, sluit Fleur zich direct af. Haar reactie: “Zoiets zeg je niet over mijn moeder. Ik hoef haar niet meer te zien.”

Op het eerste gezicht een onlogische en zelfs koppige reactie. Maar kijk je door een contextuele bril, dan zie je iets anders: zijnsloyaliteit, het diepgewortelde gevoel dat je altijd verbonden blijft met je ouders — ongeacht hun daden. Haar reactie is geen koppigheid, maar een beschermingsmechanisme tegen een pijnlijk loyaliteitsconflict.

“Jij bent geen hulpverlener, jij bent een luisteraar met lef”

Als mentor hoef je geen therapeut te zijn. Je hoeft het verhaal niet op te lossen. Maar je kunt wel een belangrijke rol spelen door er ruimte voor te maken. Door niet te oordelen over gedrag, maar te onderzoeken waar het vandaan komt. Door verbindende vragen te stellen. Soms ligt de oplossing niet in het gesprek zelf, maar in het feit dat iemand eindelijk gehoord wordt.

En jij? Hoe ga jij om met ‘lastige’ families?

Het vraagt bescheidenheid en geduld om door de buitenkant heen te kijken. Maar het is precies die houding die jou als mentor niet alleen effectiever, maar ook meer betrokken maakt.
Welke families uit jouw praktijk komen nu in je gedachten naar boven? En wat zou er veranderen als je niet naar het gedrag, maar naar het verhaal kijkt?

In een notendop

‘Lastige families’ bestaan niet — alleen mensen met een ingewikkeld verleden, een beschadigde hechting of onvervulde verlangens. Als mentor kun jij het verschil maken door het verhaal achter het gedrag te (h)erkennen en de ruimte te geven. Niet door direct te willen ‘fixen’, maar simpelweg door aanwezig te zijn.

Meer weten?

In onze cursus “Contextueel werken als mentor” leer je signalen herkennen én leer je hoe je gesprekken voert waarin erkenning, loyaliteit en veiligheid hand in hand gaan.

Volgende keer: autisme en de sticker-stoornis

Dit blog is geschreven door Lieselot Stuiver in samenwerking met Irma Eikelboom. Irma heeft jarenlange ervaring met het mentorschap. Sinds 2021 heeft zij ook haar eigen onderneming in het mentorschap. Irma gelooft dat ieder mens het waard is om gezien en gehoord te worden. Ze streeft er dan ook naar om er te zijn voor hen die ondersteuning nodig hebben.